Film / Kultura i sztuka

The best of Andrzej Wajda. Ranking subiektywny

2016-10-11

Tagi: , , ,

Co można powiedzieć? Smutno tak jakoś. Nie ma Andrzeja Wajdy, ale są jego filmy. Tutaj – tylko kilka moich ulubionych.

1. Człowiek z marmuru (1976)

Według mnie nie tylko najlepszy film Wajdy, ale także najlepszy film w historii polskiej kinematografii. Nawet przy setnym oglądaniu ciężko się od niego oderwać, tak wciąga sposób, w jaki Wajda opowiada tę historię. Mam wrażenie, że to taki polski Obywatel Kane – epicka historia, przeplatana kronikami filmowymi, poszukiwaniem prawdy o konkretnym człowieku i o człowieku w ogóle. Autotematyczny, wielowątkowy, o sztuce, przemyśle filmowym, komunizmie, cenzurze, pracy, pasji twórczej. Wszystko tam jest. To taka filmowa encyklopedia. Albo filmowy ekwiwalent dobrej powieści. Pierwsza scena w filmie, kiedy Agnieszka (Krystyna Janda, tą rolą debiutowała w pełnym metrażu) idzie długim korytarzem w budynku przy Woronicza, to arcydzieło samo w sobie, lekcja tego, jak powinno się wprowadzać bohatera i zawiązywać akcję. Muzyka, kostiumy, montaż, gra aktorska. Wszystko tutaj gra.

2. Brzezina (1970)

Kiedyś przeczytałam o tym filmie, że Wajda czyta w nim Iwaszkiewicza za pomocą Malczewskiego, i nie ma chyba lepszego opisu tego filmu. Niezwykle poetycki, kameralny, piękne zdjęcia Edwarda Kłosińskiego. Najpiękniejsza scena śmierci jaką widziałam w kinie. Film w całości można obejrzeć na YT, do czego bardzo zachęcam.

3. Wesele (1972)

Andrzej Wajda dokonał niemożliwego i zekranizował Wesele Wyspiańskiego – jeden z najwybitniejszych, ale i najtrudniejszych dramatów polskich. Kiedy oglądam sceny taneczne nie mogę się nadziwić, jakim cudem zmieścił do tej chłopskiej chaty – poza aktorami – jeszcze ekipę filmową wraz z kamerą. W doskonały sposób oddał atmosferę wiejskiego wesela. Bez technologii 3D można się poczuć jak w sercu tego spoconego, pijanego, wirującego kotła. Rewelacyjna obsada. No i Czesław Niemen.

4. Kanał (1957)

Uznawany za początek polskiej szkoły filmowej. Pierwszy film o Powstaniu Warszawskim – na długo zanim stało się modne. Kolejny film, o którym wydawać by się mogło, że jest niemożliwy do zrealizowania. Zdjęcia do filmu odbywały się w trudnych warunkach, ze względu na złe oświetlenie kanałów zrezygnował z reżyserowania filmu Andrzej Munk. Film otrzymał nagrodę specjalną na Festiwalu w Cannes.

5. Popiół i diament (1958)

Film na podstawie powieści Jerzego Andrzejewskiego. Kolejny dowód na to, że Wajdzie zawsze było po drodze z literaturą, nawet tą trudną. Kilka scen to klasyk, podpalanie wódki czy śmierć Maćka na wysypisku śmieci, a wcześniej jego agonia wśród schnących, białych prześcieradeł. Andrzej Wajda naprawdę miał dobre oko do dobierania takich obrazów, które najlepiej oddawały emocje danej sceny, uzupełniały (albo wręcz zastępowały) warstwę tekstową.

6. Bonusy

To tylko 5 z wielu, wielu wspaniałych obrazów. A są przecież jeszcze Niewinni czarodzieje, Panny z Wilka, Przekładaniec ze wspaniałym Kobielą, Ziemia obiecana. I wiele innych. W styczniu 2017 zobaczymy ostatnie jego dzieło – Powidoki z Bogusławem Lindą w roli Władysława Strzemińskiego. Rewelacyjny timing miał Wajda – to, co obecna władza chce zrobić z kulturą… może Wajdy posłuchają?

Nie tylko film

Andrzej Wajda w Teatrze Telewizji wyreżyserował jedną z lepszych inscenizacji Hamleta – w roli tytułowej genialną decyzją obsadzając Teresę Budzisz-Krzyżanowską. W roli Ofelii możemy zobaczyć tam młodziusieńką Dorotę Segdę. Nikt tak jak Wajda nie uwypuklił faktu, że Hamlet to sztuka o teatrze.

Nie ma już Wajdy. Zostaną nam oczywiście jego filmy, spektakle. Przy tej smutnej okazji dręczy mnie tylko jedno pytanie: Co się stało z polskim kinem? Mieliśmy szkołę polską, mieliśmy ambicje, żeby coś ważnego powiedzieć światu. Coś swojego. Dzisiaj w polskim filmie, poza nielicznymi wyjątkami, do szerokiej publiczności przebijają się produkcje, które chociaż nie mają szans aby konkurować z amerykańskim kinem, chcą koniecznie powielać jego schematy. Nuda straszna. Nie ma już Wajdy, nie ma polskiej szkoły filmowej. Smutno tak jakoś.

Jak pisać teksty na bloga, które pokocha Twój czytelnik
Dołącz do newslettera! Otrzymasz bezpłatnego PDFa na temat tworzenia treści na bloga. Raz w tygodniu wyślę Ci także powiadomienie o nowym wpisie.
1 likes